Komedia charakterów przedstawia Harpagona, starca opętanego chciwością. Skąpstwo determinuje wszystkie jego działania – chce wydać córkę za bogatego starca, syna ożenić z bogatą wdową, sam zaś poślubić młodą dziewczynę bez posagu.
Intryga komplikuje się, gdy okazuje się, że dzieci Harpagona kochają innych: syn – narzeczoną ojca, córka – młodego szlachcica. Kulminacją jest kradzież szkatułki ze złotem – Harpagon wpada w obłęd. Wszystko kończy się szczęśliwie dzięki rozpoznaniu – ukochana syna okazuje się córką bogatego sąsiada.
Kluczowe pojęcia
• Komedia charakterów – utwór ośmieszający ludzkie wady
• Typ komediowy – postać zdominowana przez jedną cechę
• Klasycystyczna zasada trzech jedności – miejsca, czasu, akcji
• Komizm sytuacyjny – śmieszność wynikająca z sytuacji
• Intryga – splot wydarzeń w komedii
• Puenta – zaskakujące zakończenie
Najczęstsze pytania maturalne
Pytanie: W jaki sposób Molier czyni postać Harpagona uniwersalnym typem skąpca?
Molier konstruuje Harpagona jako czysty typ – skąpstwo całkowicie go definiuje. Każdy gest, każde słowo podporządkowane jest oszczędzaniu: każe gasić świece, liczy kęsy przy stole, podejrzewa wszystkich o chęć okradnięcia. Ta obsesja prowadzi do absurdów – Harpagon kocha pieniądze bardziej niż dzieci, szkatułkę nazywa „życiem” i „wnętrznościami”.
Komizm wynika z mechaniczności zachowań – Harpagon reaguje automatycznie, przewidywalnie. Molier stosuje hiperbolę – przesadza cechy, by je wyostrzyć. Monolog po kradzieży („Złodziej! Morderco!”) to apogeum – Harpagon podejrzewa nawet samego siebie. Ta karykaturalność nie odbiera postaci uniwersalności – w Harpagonie rozpoznajemy odwieczną ludzką wadę. Skąpiec Moliera stał się archetypem, bo pokazuje, jak obsesja pieniądza deformuje człowieczeństwo, niszczy relacje, zamienia człowieka w automat. To ostrzeżenie pozostaje aktualne w każdej epoce.
