Omówienie lektury
„Summa Theologiae” (Suma Teologiczna) świętego Tomasza z Akwinu to jedno z najważniejszych dzieł filozofii i teologii scholastycznej. Akwinata rozpoczął pisanie tego monumentalnego dzieła w 1265 roku, ale nie zdołał go ukończyć przed śmiercią w 1274 roku. „Suma” stanowi całościowe, systematyczne ujęcie najważniejszych zagadnień teologii w świetle Objawienia Bożego.
Dzieło składa się z trzech głównych części: pierwsza traktuje o Bogu jako źródle wszechświata, druga omawia działania ludzkie jako środki dążenia do celu ostatecznego, trzecia przedstawia drogę człowieka do Boga przez Chrystusa i sakramenty. System filozoficzny Tomasza można scharakteryzować jako konsekwentne przystosowanie poglądów Arystotelesa do doktryny chrześcijańskiej.
Podstawowe pojęcia istotne z punktu widzenia nauki przedmiotu
Scholastyka – średniowieczny nurt filozoficzny dążący do racjonalnego uzasadnienia prawd wiary chrześcijańskiej, osiągający kulminację w XIII wieku. Charakteryzuje się systematycznością, logiką wywodu i wykorzystaniem filozofii antycznej (zwłaszcza Arystotelesa).
Tomizm – system filozoficzno-teologiczny stworzony przez św. Tomasza, stanowiący oficjalną doktrynę Kościoła katolickiego. Łączy arystotelizm z teologią chrześcijańską, wprowadzając pojęcia aktu i możności, formy i materii, przyczynowości.
Pięć dróg – sformułowane przez Akwinatę dowody na istnienie Boga: z ruchu, z przyczyny sprawczej, z możności i konieczności, ze stopni doskonałości i z celowości. Są to dowody a posteriori, wychodzące od rzeczywistości empirycznej.
Relacja wiary i rozumu – według Tomasza wiara i rozum nie są sprzeczne, lecz uzupełniają się nawzajem. Rozum może poznać część prawd o Bogu, ale pewne prawdy (np. Trójca Święta) mogą być tylko objawione.
Najczęściej pojawiające się pytania i odpowiedzi
Na czym polega różnica między filozofią św. Augustyna a św. Tomasza z Akwinu?
Odpowiedź: Główna różnica leży w stosunku do poznania i filozofii antycznej. Augustyn, inspirowany platonizmem, kładł nacisk na wiarę i oświecenie wewnętrzne, twierdząc, że prawdziwe poznanie wymaga łaski Bożej. Tomasz natomiast, opierając się na Arystotelesie, przyznawał większą autonomię rozumowi ludzkiemu i twierdził, że może on dojść do pewnych prawd o Bogu niezależnie od wiary. Augustyn reprezentował tradycję platońską w chrześcijaństwie, Tomasz wprowadził arystotelizm.
Jakie znaczenie ma „Summa Theologiae” dla kultury europejskiej?
Odpowiedź: „Summa Theologiae” wywarła ogromny wpływ na rozwój myśli europejskiej, stając się podstawą oficjalnej doktryny Kościoła katolickiego. Dzieło Akwinaty określiło na wieki sposób uprawiania teologii i filozofii chrześcijańskiej. Wprowadzone przez niego pojęcia i metody myślenia wpłynęły nie tylko na teologię, ale też na prawo, etykę i filozofię polityczną. System tomistyczny stanowi do dziś jeden z głównych nurtów filozofii katolickiej.
